Happy Scribe
[00:00:12]

U luistert naar aflevering 4 van de podcast Kook Vissers van NPO Radio 1 en omroep WNL. Mijn naam is Wouter Lammens. Wellicht kent u mij als één van de auteurs van de boeken Mocro Maffia en Wraak. In het voorjaar van 2017 werd aan boord van een Urker visser kotter ruim 260 kilo cocaïne gevonden. Het politieonderzoek en de nasleep van deze vondst vormden de inspiratie van deze podcast. Dit verhaal gaat over de manier waarop Urker vissers verstrikt zijn geraakt in de internationale cocaïnesmokkel.

[00:00:49]

Polariseert heb ik gebruik gemaakt van politie en justitie, documenten en artikelen van collega's. Daarnaast heb ik ook diverse off the record gesprekken gevoerd met mensen die in meer of mindere mate betrokken zijn geweest bij deze zaak. In deze podcast zijn alle mensen geanonimiseerd. Daarnaast heb ik fictieve karakters toegevoegd, allemaal om te komen tot een zo goed mogelijke vertelling. Staat bekend als een streng gereformeerd dorp, een voormalig eiland waar men leeft volgens het dogma ora et labora bid en werk.

[00:01:26]

Hoe kan het dat godvrezende vissers gezwicht zijn voor de verlokkingen van de drugshandel? In de eerste afleveringen hebben we gehoord dat de opvarenden van de Z5 9.5 werden aangestuurd door een groepje zware criminelen uit Amsterdam. Die hadden de eigenaar van de kotter gedwongen om mee te werken aan het drugstransport. Althans, dat beweerde hijzelf. Toch zijn er echt wel aanwijzingen dat de drugssmokkel een stuk omvangrijker is dan aanvankelijk werd aangenomen. Ook is er iets meer duidelijk geworden over de ziel van Urk.

[00:02:00]

De visserij heeft het zwaar te verduren gehad de afgelopen jaren. Om de financiële nood wat te verlichten, zijn sommige vissers in de sigarettensmokkel gestapt. Daar wisten veel Urkers wel van. Maar op Urk heerst ergens toch altijd het gevoel dat het tille van de Belastingdienst geen doodzonde is. De Belastingdienst vertegenwoordigt immers de staat. Op Urk hebben ze op z'n zachts gezegd een ambivalente houding ten aanzien van de staat. Die heeft immers nooit naar de Urkers geluisterd. Vroeger niet en nu ook niet.

[00:02:35]

Veel vissers voelen zich daarnaast continu gepakt door de regelzucht van de EU bij cocaïnesmokkel. Is dat een heel ander verhaal? Dat is zware misdaad. De hoeder van de ziel van de gereformeerde kerk. Hoe reageert die eigenlijk op alle gebeurtenissen rondom de Z5 9.5? Dat is geen onbelangrijke vraag, want voor de meeste Urkers vertegenwoordigt de kerk nog altijd het allerhoogste gezag God. Er wordt wel eens gekscherend gezegd dat er twee keer per week file is op Urk. Dat is op de Dag des Heren.

[00:03:13]

Als iedereen s ochtends en s middags naar de kerk gaat. Het ritme op Urk wordt grotendeels bepaald door twee dingen de visserij en de kerk. Van maandag tot en met donderdag zijn de kotters op zee. Vrijdag wordt de vangst verhandeld en op zaterdag zit men in de kroeg. Zondag is een rustdag. Dan gaat men twee keer naar de kerk en om klokslag middernacht rijden de vissers naar de haven van Harlingen om daar aan boord te gaan. En dan begint het allemaal weer van voren af aan.

[00:03:46]

Zo ging het en zo gaat het week in week uit. Deze aflevering begint op de belangrijkste dag van de week zondag Urkers zijn in hun zondagse groet onderweg naar de kerk. Daar zullen ze gaan luisteren naar een dienst van de dominee. Heeft besloten om het over actuele zaken te hebben. Goedemorgen, mijn naam is Anna van der Wal. Goedemorgen! Ik ben hier nog niet zolang dominee, maar ik kan me niet herinneren dat ik u ooit heb ontmoet. Ik ben dominee van Genderen.

[00:04:21]

Komt u vanochtend de dienst bijwonen? Dat zou ik uiteraard erg op prijs stellen. Nou, eigenlijk ben ik hier om een afspraak met u te maken. Ik ben journalist en ik zou u graag eens willen spreken.

[00:04:33]

U bent deze zondagochtend aan het werk in deze gemeente. Respecteren we de zondagsrust? Dat weet u volgens mij ook wel toch?

[00:04:43]

Nou, u bent meer dan welkom om de dienst bij te wonen. Vanmiddag is er weer een dienst. Ook dan bent u van harte welkom. En misschien kunnen we daarna een afspraak maken voor komende week. Is dat wat?

[00:04:53]

Jawel, maar ik heb nog veel te doen vandaag en komt u maar naar binnen en gaat u zitten.

[00:04:59]

Wat ik te zeggen heb zal u zeker interesseren. Gemeenten van onze Heere Jezus Christus. Hoedje voor de zuurdesem. Niets is verborgen dat niet onthuld zal worden en niets is geheim dat niet bekend zal worden. Alles wat jullie in het duister zeggen, zal in het licht worden gehoord. Deze tekst is afkomstig uit Lucas 12. Daarin vertelt Jezus over de rijke dwaas en mijn preek van morgen gaat dan ook over Mammon. Weten jullie wat dat is? Ook jullie jongens en meisjes?

[00:05:36]

Mammon is het geld ook. Wil de god van het geld genoemd. Ik spreek dus over geld. Het gaat over ons salaris, over je bijbaantje bij de supermarkt of de krantenwijk. Het gaat over onze auto's, onze huizen, onze vakanties. De Here Jezus zegt dat we met man met geld vrienden moeten maken. Je moet je geld zo gebruiken dat je vrienden krijgt. De afgelopen tijd zijn er berichten naar buiten gekomen dat Urkers betrokken zouden zijn bij drugssmokkel.

[00:06:06]

Dit is wat de heren bedoelt als hij zegt dat geld vals is. Volgens de heren kan geld zomaar allerlei slechte gedachten bij ons oproepen. Paulus zegt niet voor niets dat geldzucht de wortel is van alle kwaad. Het roept het slechtste in ons omhoog. Maar vergeet niet de dag waarop je stemt, de dag waarop de Heere Jezus terugkomt. Dan is er geen geld meer. Hij heeft dus helemaal geen zin om hebzuchtig te zijn. Laat zijn aandacht niet geboeid worden door bezit of status of de glans van rijkdom.

[00:06:39]

Wat schiet dat het prachtig bezit en rijkdom bezit. Rijkdom is een broos bezit. Het gaat zomaar voorbij. Wees bedacht op het eeuwig onderdak dat Christus je wil geven. Wie we echt zijn in de kern van ons leven zou volledig getoond worden wanneer we voeren hier staan. Op dat moment kunnen we ons niet verstoppen achter het masker, terwijl we een akelige werkelijkheid of zonder aan. Zo was een ouderwetse donderpreek. Dat was lang geleden. Ik zei toch dat je het boeiend zou vinden.

[00:07:20]

Kom je vanmiddag weer?

[00:07:22]

Nee, nee, ik moet nog wat doen. Ik heb een deadline voor een artikel dat allang af had moeten zijn. Goed, die zondagsrust krijgen wij niet bij jou, geloof ik. Als je dinsdag om 11 uur bij mij langskomt in de pastorie, dan kunnen we verder praten. Tijdens het onderzoek naar de coquilles merkte ik wel dat ik een apart dorp is waar mensen van buitenaf lijkt het op het eerste gezicht ondoordringbaar als je wordt geboren op Murk.

[00:07:51]

Blijf je op. Iedereen kent mekaar vaak al jaren. En dus is er heel veel terughoudendheid om te praten met de pers en de politie. Dat maakte mijn onderzoek natuurlijk erg lastig, maar ergens vond ik het ook wel mooi. Ik heb wel meer grote onderzoeken gedraaid en ik vind het één van de meest fascinerende aspecten van mijn vak. Dat je een wereld betreedt waar je tot dan toe eigenlijk helemaal geen weet van hebt. Bij de start van de zaak had ik echt het idee dat de Urker vissers mogelijk tegen hun wil bij de smokkel betrokken waren geraakt.

[00:08:29]

Dat had natuurlijk vooral te maken met de verklaringen van Jelle Hakvoort. Hij was een gewone visser, gespecialiseerd in het vissen op Noorse kreeften en schol. Jelle kwam uit een typische Urker familie. Zijn vader repareerde de netten. Er zaten op zondag twee keer in de kerk en dan om klokslag middernacht. Als de zondagsrust was afgelopen, ging Jelle naar zijn boot in Harlingen. Hoe het allemaal was, leek ook echt wel uit te voeren. Nou ja, je weet waar je van verdacht wordt en verder weet je minder zo ongeveer hoe het werkt.

[00:09:07]

Je bent niet tot antwoorden verplicht. Dat weet ik. Hoe zit het nou precies met het eigendom van de Z 5 9.5? De Belgische bv Bea. Dat is de eigenaar van het schip en mijn vrouw Neeltje en de echtgenoot van Bart de Booij en mijn vader. Die zijn samen eigenaar van die bv bij A. Nou, in België hebben we een zaak voor de zogenaamde basis en dat is verplicht iets ofzo en weet niet precies hoe dit in elkaar zit.

[00:09:38]

Je moet een Belgische nationaliteit hebben. Waar zijn in België geadviseerd om het zo te doen? Dus we hebben een Belgische bv. Bij A omdat het schip een Belgische vergunning heeft. Je kunt geen schip onder een Belgische vergunning hebben met een Nederlandse BV als eigenaar. De reden dat de vrouwen in de BV bij A zitten en niet wijzelf is omdat dit voordeeltjes geeft. OK, wat is de betrokkenheid van je vader bij de boot naar mijn vader? Maakt Nether van die boot.

[00:10:07]

Hij heeft geen zakelijke betrokkenheid. Ik heb. Ik ben helemaal niet zo zakelijk. Mijn vader al helemaal niet. De echtgenote van Bart de beurswaarde bij betrokken. Zij heeft geen betrokkenheid. Ze is huisvrouw. Het is echt Bart, zei ze alleen op papier eigenaar vanwege de voordelen die dat geeft in België en jouw vrouw Neeltje. Wat heeft zij te maken met de Z 9.5 9.5?

[00:10:29]

Voor mevrouw geldt hetzelfde. Ze is gewoon schooljuffrouw. Ze bemoeit zich niet met de zaak, ze voert geen werkzaamheden uit voor het bedrijf.

[00:10:37]

En welke taken zijn er aan boord van een schip schipper, een machinist, twee matrozen, vier mensen nodig? En soms hebben we vijf een normaal gesproken personen zonder nacht waar we twaalf uur druid. En dan proberen we op vrijdag avond weer om 10 uur terug te zijn. Nou, dat is afhankelijk van de visserij. Het gebeurt ook wel eens een keer dat we op zaterdag thuiskomen en soms blijven we het hele weekend over vissen, vaak ook op een Noorse kreeftjes.

[00:11:05]

En die kunnen niet langer dan 7 dagen aan boord blijven. Vorig jaar vingen ongeveer per week 40.000 euro en ik vind het moeilijk om te zeggen hoeveel de kosten afgaat, maar ik denk ongeveer de helft. Da's dan wel een goeie week. En als we slechte wegen hebben, dan vangen we maar 15.000euro. Maar dan blijft er natuurlijk niet veel winst meer over deze tijd in de zomer. Dan moeten we alles erbij zetten en daar wordt het meeste verdiend. Daar heb ik me natuurlijk wel over verbaasd dat van die hardwerkende mensen die wel godvrezende zijn in zo'n verhaal terecht waren gekomen.

[00:11:44]

Jelle was echt niet de enige verdachte die op zondag in de kerk zat. Ergens denk je dan bij jezelf wat een stelletje schijnheilige daar. Maar omdat ik het toch wilde begrijpen, ben ik me wat meer in de geschiedenis van Irak gaan verdiepen. Een typische anekdote over uren gaat over de tijd na de Tachtigjarige Oorlog. Toen had ook Europa zich aangesloten bij de Nederlands Hervormde Kerk. Maar aan het begin van de negentiende eeuw kwam daar ineens verandering in. Toen sloten veel Urkers zich bij de kerk aan van een lokale dominee.

[00:12:21]

De afgescheidenen. En reden op Uruk vonden ze dat de koning, dus de staat, zich te veel met hem bemoeide. Door de oprichting van de afgescheidenen had de koning niks meer te vertellen op het eiland. Ziedaar de ziel van. Mevrouw Van der Wal stipt op tijd zelfs een beetje te vroeg Goedemorgen, meneer Van Genderen. Mag ik u een kop koffie aanbieden? Lekker.

[00:12:52]

Ik begrijp dat u nog niet eens zo heel lang op ERK prijkt.

[00:12:56]

Even denken. Ik denk nu zo'n jaar of twee. Daarvoor zat ik in Wijster in Drenthe.

[00:13:03]

En waarom bent u naar Urk gegaan?

[00:13:06]

Urk is de juiste plek om ons werk voort te zetten. Het mooie aan Urk is dat je overal christenen tegenkomt. Het is de enige plek waar je uit een bouwmarkt kan lopen met een gesticht gemoed, omdat je tussen het gereedschap een mooi gelovers gesprek uitgaat.

[00:13:20]

Dus daarmee speelt u eigenlijk een thuiswedstrijd in Urk?

[00:13:24]

Zijn niet veel zielen meer te winnen, toch alstublieft? Gebruikt u suiker en melk? En in het zwart? Dank u. U vroeg of er hier wel werk is voor mij, maar dat denk ik wel. Naast de bekende verhalen over geestelijke luiheid hebben we hier natuurlijk de verschrikkelijke zaken met die cocaïnesmokkel. Vijfennegentig procent van de Urkers is kerk. Ze zijn in elk geval allemaal kerkelijk opgevoed en ze zouden dus beter moeten weten. Het achtste gebod zegt Gij zult niet stelen.

[00:13:55]

Dat weet iedere Urker. Het is om moedeloos van te worden. In de kerk kom ik families van de jongens tegen die betrokken zijn bij drugscriminaliteit. Daar spreek ik mee, want dat heeft een enorme impact op gezinnen. Iedereen kent wel iemand die erbij betrokken is.

[00:14:11]

En wat moet er gebeuren volgens u? Dit is desastreus voor het imago van. Het gros van de mensen heeft er niks mee van doen. Ik bid regelmatig dat we positiever bekeken zullen worden door de buitenwacht. Daarnaast denk ik dat ik wel een opwekking kan gebruiken.

[00:14:28]

En Opwekking?

[00:14:30]

Ja, we moeten op Urk nader tot de heren komen. Er is een God die hoort. Christus is gisteren en heden dezelfde en in de eeuwigheid. Als we ons daar meer bewust van worden, dan kan het niet anders of het kerkelijk leven op Urk gaat bloeien als een roos. En hoe zou dat kunnen helpen? Ik zie hier een gemeenschap die zichzelf in een houdgreep heeft. De vuile was blijft binnen in het dorpskroeg zeggen ze. Gewoon koken is handel.

[00:14:58]

Net zoiets als sigaretten. Wat gaat een opwekking veranderen aan die mentaliteit?

[00:15:04]

Er zal een hernieuwde nederigheid moeten komen ten aanzien van de Heere God. Hebzucht is zondig. Dat wordt wel eens vergeten, met alle gevolgen van dien. Nog een laatste vraag weet u of er op Urk veel drugs gebruikt wordt?

[00:15:21]

Volgens mij niet meer dan elders, maar daar ben ik geen expert onder de jeugd bijvoorbeeld. Nou, we leven natuurlijk in de moderne tijd met moderne verlokkingen. Geef de duivel geen plaats, zegt apostel Paulus in Efeze. 4. Drugs verduistert herdenken. Maar gelukkig heeft de Heere God ons allemaal op het oog met zijn genade. Hoi, mijn naam is Anna. Ik ben journalist, dan gana welkom. Ik ben Johan.

[00:15:53]

Wat zit hier weer gezellig te zingen met z'n allen? Zijn christelijke liederen die jullie zingen? Ja, jij wilt zijn opwekkingsliederen. We zitten hier nu al een paar dagen elke avond en het nieuws dat we hier zitten zelfs een als een lopend vuurtje door gegaan is, wordt steeds drukker, mooier. En mag ik vragen waarom jullie dit doen? Ja, tuurlijk, ik ben er ook pas net bij hoor. Het is georganiseerd door jawel daar. Hij is pas 19, maar moet je kijken hoeveel mensen hij in twee weken tijd op de been te brengen?

[00:16:23]

Maar waarom zitten jullie hier? Het is begonnen bij hem thuis. Hij was naar het Pinkster Festival in Biddinghuizen geweest. Of die pinksterconferentie? Nee, dat vond hij zo prachtig dat hij een opwerking beweging wilde starten op Urk. En daar was belangstelling voor. Ja ja, zeker na een bericht op Facebook stonden de 45 man bij zijn huis te bidden. Deze bid stond als zo mooi en krachtig dat toen is afgesproken om de volgende dag te verzamelen op het strand.

[00:16:51]

En zie hier, daar zitten we al. Maar de kerk zit hier dus niet achter. Nee, nee, nee. We hebben een rapgroep. Die heet Feliz Lover of Christ. We verzamelen elke avond om half negen en de één neemt dat te drinken mee en de ander wat hout voor het vuur. En nadat we klaar zijn met zingen, zitten we hier nog heel vaak wat te praten. Het is heel gezellig. Ik vind het geloof het mooiste wat er is.

[00:17:15]

Ik zou je graag nog wat anders willen vragen. Ik heb verhalen gehoord van jongeren uit Urk die drugs gebruiken.

[00:17:22]

Nee, daar bidden we ook voor. En we bidden sowieso voor heel Urk. Maar weet jij er iets van? Want drugs? Nee, nee, nee, nee. Ik blijf er van af. Maar zie daar die man staan kijken die met die bril. Ja, dat is Arnold. Hij is net met pensioen, maar vroeger zat hij bij de politie. Misschien kan hij verder helpen. Goedemiddag, bent u Arnold? Dat klopt. Hamont Een groot, aangenaam.

[00:17:57]

Mooi dat die kinderen daar zo zitten te zingen zonder ook maar één druppel alcohol. Het heeft wel iets.

[00:18:03]

Ja, ik ben Anna, ik ben een journalist en laat me raden u bent bezig met een verhaal over die Kokx smokkelaars. Hoe weet u dat? Omdat het in de media nergens anders over gaat. Rokers worden de hele tijd aangesproken. Dat vindt u onterecht? Ja, eigenlijk wel. De meeste Urkers hebben daar niks mee te maken. Johan daar zei dat u vroeger bij de politie hebt gewerkt.

[00:18:29]

Dat klopt, maar ik ben nu 64. Het is al mooi geweest. Ik ben met pensioen. En bevalt het? Ja hoor. Ik kom Van Buitenen oorspronkelijk uit Twente, maar ik ga hier nooit meer weg. Bevalt me prima. Ik had een vraag weet u iets van drugsgebruik hier onder jongeren? Ik ben jarenlang jeugd agent geweest. Er wordt voornamelijk gezopen op Urk en veel ook hardwerkende en daarna hard drinken dat werk. En sommigen zullen misschien ook wel eens wat snuiven na.

[00:19:00]

Wat dat betreft is het hier niet anders dan in Volendam ofzo.

[00:19:03]

Maar ik las dat er in het verleden wel drugs gedeald werd onder jongeren. In 2003 is er toch nog een zaak geweest waarbij Turkse jongeren drugs aan het dealen waren.

[00:19:13]

Ja, dat was vijftien jaar geleden. Ik heb die zaak nog gedraaid. Dat waren die jongeren van die vriendengroep. Kat in het bakkie snoven om te kunnen blijven zuipen. Die zaak heeft wel voor wat opschudding gezorgd. Ja ja, ik kon er veel over terugvinden in de archieven. Ja. Als die zaak in Haarlem had gespeeld, had er geen haan naar gekraaid. Echt niet. Maar dit was Burreken. Daarom dook de pester op, maar uiteindelijk zijn er geen zware veroordelingen uitgerold.

[00:19:41]

Taakstraffen, een verplichte cursus. Dat was het. Maar zijn de jongeren van toen nu betrokken bij de coke smokkel als in dat ze zijn doorgegroeid?

[00:19:53]

Ik begrijp waar je heen wil. De meeste van die jongeren van toen zijn prima terecht gekomen. Ik kwam de laatste in tegen in de haven. Weet je wat die zei? Nou goed dat er toen gepakt zijn. Ook dat is typisch Urk. Dus u denkt dat het feit dat er nu vissers gepakt zijn voor coke smokkel echt een soort toevalstreffer is? Ik denk niet dat Urk vergeven is van de cocaïne. Nee, hier op het strand wordt nu geen korrel gesnoven.

[00:20:18]

Maar ik denk zeker ook niet dat de vissers die nu gepakt zijn de enigen waren die zich met smokkel van drugs bezighielden. Ik ben 40 jaar politieman geweest, zo naïef en als ik dat dacht. OK, dank u voor uw tijd. Op Urk wordt meer gedronken dan gesnoven. Dat is wel duidelijk. Vragen, doperen en mensen zullen je vertellen dat als er al cocaïne gebruikt wordt, dat het is om langer te kunnen drinken. Wat dat betreft is er ook niet anders dan de rest van Nederland.

[00:20:57]

En net zoals in de rest van het land zijn er ook op Urk zo nu en dan mensen die in de problemen komen met hun drugsgebruik.

[00:21:06]

En een van die mensen is Markus. De broer van Jelle Hakvoort, Deze Marcus is bij een opmerkelijk persoon in huis gaan wonen om van zijn drugsverslaving af te komen. Dat is Raetia, de man die door het Openbaar Ministerie wordt gezien als de leider van de cocaïnesmokkel via de Urker visser kotters. Daarnaast krijgt de recherche sterke aanwijzingen dat er door vissers vanaf Urk een moord in Amsterdam is besteld. Dat meer in aflevering 5 van de Wedel podcast Cook Vissers.

[00:22:01]

De podcast Kook Visschers is gemaakt door mij, Waterlanders Muziek en Sound Design zijn van Daniël de Booij, eindredactie is gedaan door Marien van der Kooij en de productie was in handen van Shelby Roks en Frieda Broes. Heeft u deze podcast met plezier beluisterd? Probeer dan ook eens de podcast daders van NPO Radio 1.