Happy Scribe Logo

Transcript

Proofread by 0 readers
Proofread
[00:00:00]

Hallo, ik ben Regi Baye, schrijver en publicist en ik heb een artikel geschreven voor De Correspondent over die nog immer lastige erfenis die we hebben als het gaat om ons koloniale verleden in het voormalige Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. En dat verhaal wil ik graag aan u voorlezen. Als vandaag bij het Indisch Monument in Den Haag de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië en de slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië plaatsvindt, dan zullen zowel koning Willem-Alexander als premier Rutte acte de présence geven.

[00:00:37]

Hun aanwezigheid bij deze herdenking, die verder overigens vanwege het coronavirus een zeer sober karakter zal hebben, zou de indruk kunnen wekken dat we in dit land tot op het hoogste niveau op een adequate en volwassen manier omgaan met ons verleden in het voormalige Nederlands-Indië. Helaas is dat niet het geval. Nederland erkent zijn verleden niet. Tekenend is dat het maar liefst 43 jaar heeft geduurd voordat in 1988 in de vorm van het Indisch Monument de slachtoffers van de Japanse bezetting werden herdacht en er vervolgens een jaarlijkse herdenking zou plaatsvinden.

[00:01:18]

Minstens zo frappant is dat er eerst meer dan 65 jaar moesten verstrijken voordat in ons land de bereidheid kon worden gevonden om een overkoepelend en diepgaand onderzoek te verrichten naar het Nederlandse militaire optreden tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog in de jaren 1945 1949. En nu, 75 jaar na beëindiging van de Tweede Wereldoorlog in Azië en 70 jaar na afloop van de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië zijn er nog tal van Indische kwesties die niet of nauwelijks worden aangegroeid en het liefst angstvallig worden gemeden. Dat betreft niet alleen de laatste decennia van de Nederlandse koloniale overheersing, maar eigenlijk de gehele periode van maar liefst drie en een halve eeuw Nederlandse aanwezigheid in Indonesië.

[00:02:10]

Van Jan Pieterszoon Coen, die onder anderen verantwoordelijk was voor de massamoord op Banda via het Nederlandse slavernijverleden in de Oost tot aan de Achebe dwingen Johannes Benedictus van Heutsz. Is het toeval dat hun beelden in hun daden door de protesten naar aanleiding van de dood van George Floyd onlangs onder de aandacht zijn gebracht? Allemaal koloniale zaken waarover het liefst als het even kan wordt gezwegen. En daar waar eigenlijk? Erkenning van het duistere koloniale verleden, het uitbetalen van schadeloosstelling. Of in ieder geval het boetekleed aantrekken op z'n plaats zouden zijn.

[00:02:48]

Blijft Nederland opzichtig en moeizaam worstelen met het koloniale verleden in Indonesië? De ophef die de op zich niets zeggende excuses van de koning aan Indonesië onlangs veroorzaakte, is daar een illustratie van. Met als dieptepunt de oorlogsmisdaden tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. De behandeling van de Molukse militairen en hun gezinnen in het begin van de jaren vijftig, het gebrek aan erkenning van het ondergane leed tijdens de Japanse bezetting en de zogenaamde Indische Bakpao kwestie. De categorische weigering van de Nederlandse regering om de achterstallige salarissen en pensioenen van krijgsgevangen, Indische militairen en overheidspersoneel uit te betalen om vervolgens pas na zeventig jaar in 2015, toen uiteraard het overgrote deel van de directe belanghebbenden al was overleden.

[00:03:44]

Met een regeling te komen. Je zou kunnen zeggen dat we in dit land geen traditie kennen van het onder ogen kunnen en durven zien van de duistere kanten van ons verleden. Het lijkt wel alsof we hier een ingebakken neiging hebben om onze positieve daden te benadrukken en de negatieve zo mogelijk te verzwijgen. In het geval van ons koloniale verleden in Indonesië komt daar nog iets wezenlijks bij. De onvrijwillige en dramatische beëindiging van de koloniale overheersing voor het oog van de wereld volgde na abject wapengeweld een smadelijke aftocht uit een kolonie die tot op dat moment nog steeds werd beschouwd als de kurk waarop de Nederlandse economie dreef.

[00:04:31]

Het had alles van een traumatische ervaring met de klassieke reactie die daarbij hoort. Zwijgen, zwijgen, want dan bestaat het niet. Om vervolgens over te kunnen gaan tot de orde van de dag. Dat is dan ook wat hij direct na de dekolonisatie gebeurde. Daarnaast was er geen politieke en of economische urgentie die dwong tot adequate verwerking en adequaat omgaan met die zwarte kanten van ons koloniale verleden. De direct betrokkenen Indonesie voelden zich politieke en morele winnaar en stopte na het verkrijgen van de zelfstandigheid alle energie in de opbouw van de jonge natie.

[00:05:15]

En inmiddels vormt de Nederlandse koloniale overheersing van drieënhalve eeuw daar een deel van het verleden waar veel mensen zich niet mee bezig houden, laat staan dat ze de vroegere kolonisator daarvoor ter verantwoording roepen. In het moderne Indonesië houdt de bevolking zich, als het gaat om gevoelige zaken, vooral bezig met kwesties uit de recente eigen geschiedenis, zoals de communistische zuiveringen in de jaren zestig, waarbij velen de dood vonden en Soekarno als staatshoofd werd vervangen door Soeharto. De daaropvolgende dictatuur onder Soeharto en de niet aflatende corruptie in het verlengde daarvan zijn er geen economische consequenties verbonden aan het door Nederland verzwijgen van de duistere kanten van het koloniale verleden.

[00:06:04]

Noch vanuit Indonesië, noch vanuit de internationale gemeenschap is er een roep om genoegdoening, vergezeld van een dreiging met economische sancties bij het in gebreke blijven. En die is nu ook niet meer te verwachten. En dan is er ook nog zoiets als het opmerkelijke Nederlandse verlangen om moreel gidsland in de wereld te willen zijn. Een staaltje daarvan zagen we onlangs weer tijdens de laatste eurotop. Dat droeg en draagt ook niet bij tot openheid over de schaduwkanten van ons koloniale verleden.

[00:06:41]

Het past moreel gidsland immers niet om een gitzwarte staat van dienst te hebben. Maar er bestaat in ons land toch een gemeenschap die in de voormalige kolonie geworteld is. Die groep van direct betrokkenen en hun nazaten zouden de erkenning van dat zwarte koloniale verleden en de grieven die daarmee samenhangen toch noodzakelijk kunnen maken of desnoods kunnen afdwingen. Hoe effectief een actiegroep kan zijn, blijkt uit het feit dat de slavernij in de West inmiddels een stevige plek heeft gekregen in het Nederlandse collectieve geheugen.

[00:07:19]

Het is het directe gevolg van de niet aflatende inspanningen van mensen uit de Surinaamse gemeenschap in eendrachtige samenwerking met die uit de Antillen en witte en zwarte historici. Hoe zit dat bij Nederlandsch-Indië? Na de onafhankelijkheid van Indonesië is er met name vanaf 1950 een grote groep mensen uit de voormalige kolonie naar Nederland gekomen. Een groep bestaande uit mensen met uiteenlopende achtergronden Nederlanders, Chinees, Indische Nederlanders, Indonesiërs, Molukkers, Papoea's en voor het overgrote deel Indische Nederlanders, Indo-Europeanen of Indo's, dat wil zeggen mensen met Nederlandse en Aziatische ouders en voorouders.

[00:08:10]

Die uiteenlopende achtergronden, met de daaruit voortvloeiende uiteenlopende belangen, hebben er mede voor gezorgd dat er in deze gelederen tot op de dag van vandaag geen krachtige, eensgezinde actiegroep is ontstaan die ons koloniale verleden in Indonesie op de agenda wist te zetten. Het langdurig en veelvuldig zwijgen over de duistere kanten van het verleden helpt daar ook niet aan mee. Het heeft in onze samenleving immers geleid tot een schrijnend gebrek aan kennis op dat gebied. Wat natuurlijk niet vreemd is als je je realiseert dat generaties Nederlanders zijn opgegroeid met geschiedenisonderwijs, waarin drie en een halve eeuw koloniale aanwezigheid grofweg is teruggebracht tot de oprichting van de FOSW, de specerijenhandel.

[00:09:00]

Multatuli. De Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheid. De Indische Grieve vinden dan ook wegens het ontbreken van kennis buiten de eigen gemeenschap geen of weinig draagvlak. Dat geldt overigens ook voor de politiek. Weinig politici blijken zich in de politieke praktijk echt hard te willen maken voor de bovendien electoraal weinig interessante Indische groepen en hun grieven. In mijn boek over de slavernij in de Oost, we erkennen de slavernij in onze vroegere kolonie, maar dan alleen die in The West, voerde ik een moreel argumenten aan.

[00:09:38]

Namelijk dat we recht moeten doen aan de geschiedenis. In het geval van de slepende Indische kwesties dient er ook recht gedaan te worden recht aan de betrokkenen en hun nazaten, die door toedoen van de Nederlandse staat financiële en psychische schade hebben geleden. En zowel de zaak als de schuldenaar als de schade zijn hier niet abstract, maar heel concreet. Het gaat over de Nederlandse staat en over vaders en grootvaders die zijn vermoord. Het gaat over vrouwen en kinderen die in erbarmelijke staat zijn achtergebleven.

[00:10:19]

Het gaat over duizenden mannen in overheidsdienst die met leugens naar dit land zijn gevoerd, vervolgens botweg uit s lands dienst zijn ontslagen. En tot slot volledig aan hun lot zijn overgelaten. Het gaat over mensen voor wie bezittingen zijn geroofd en die nooit schadeloos zijn gesteld. En over mensen die in dienst waren van de Nederlandse staat, maar die hun achterstallige salarissen en pensioenen nooit mochten ontvangen. Ik ben geen groot voorstander van excuses. Excuses zijn vrijblijvend en verplichten op zich tot niets.

[00:10:55]

Dat blijkt maar weer uit de excuses die onlangs zijn gemaakt door de koning en eerder door de Nederlandse ambassadeur in Indonesië. Vervolgens is er niets veranderd. Als ze worden gemaakt, dienen ze op z'n minst deel uit te maken van een context van erkenning en schuld. Het belangrijke van erkenning is het woord zegt het al, dat gekend en erkend wordt dat het heeft plaatsgevonden en dat wat men heeft ondergaan en zo enorm veel leed heeft berokkend, dus niet of niet meer wordt ontkend.

[00:11:33]

Dat is immers cruciaal voor de verwerking bij de direct betrokkenen, voor zover die nog in leven zijn en hun nazaten. Hetzelfde geldt voor schuld. Zo lang de schuld wordt ontkend, kan er geen verwerking plaatsvinden en blijft de pijn voortwoekeren. En zeker in het geval van de kwesties die ik hierboven heb genoemd, is tot slot het voldoen van de schuld cruciaal. Het gaat voor de direct betrokkenen en hun nazaten hierbij ook en vooral om het principe het gevoel dat er na respectievelijk 75 en 70 jaar eindelijk recht wordt gedaan en er een einde komt aan het onrecht dat hen hun ouders of hun grootouders is aangedaan.

[00:12:22]

Anno 2020, 75 jaar na afloop van de Tweede Wereldoorlog en zeventig jaar na de soevereiniteitsoverdracht, slepen de Indische kwestie zich nog altijd voort. Betekent dit dat we de moed dan maar moeten opgeven? Zeker niet. Er is hoop. Het feit dat onder druk van een moreel appèl en de publieke opinie en door de overheid weliswaar na meer dan 65 jaar opdracht is gegeven tot het grootschalige onderzoek naar het Nederlandse militaire optreden tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, geeft moed. Hetzelfde geldt voor het weliswaar schoorvoetend uitkeren van schadeloosstellingen aan nog levende weduwen van Indonesische oorlogsslachtoffers.

[00:13:09]

En als begin volgend jaar een grote slavernij tentoonstelling zal plaatsvinden in onze hoofdstad, zal ook de slavernij in de Oost daar deel van uitmaken. Het geeft aan dat het mobiliseren van de publieke opinie door actie te voeren, door te informeren en door een moreel appèl te doen weliswaar op lange tot zeer lange termijn effect kan sorteren. Deze kwesties zijn in het land dus een zaak van lange tot zeer lange adem. En er zijn gelukkig nog steeds actiegroepen en betrokken historici, schrijvers, journalisten en filmmakers die zich hiervoor met bewonderenswaardige vasthoudendheid in blijven zetten.

[00:13:53]

Onlangs bracht de actievoerders. Ik noem het al eerder in het kader van de protesten naar aanleiding van de dood van George Floyd. De problematische positie van de standbeelden van Coen en Van Heutsz onder de aandacht. Dat kwam de betreffende actievoerders naast bijval ook op kritiek te staan, onder andere dat zij de geschiedenis niet zouden kennen omdat zowel Koen als Van Heutsz niets met racisme te maken zouden hebben. Maar misschien zou je ook kunnen zeggen dat de huidige protesten zich wel erg toespitsen op kleur en zouden die zich in ons land eigenlijk breder moeten richten, namelijk op dat grote, onverwerkte en verdoezelde Nederlandse koloniale verleden, waar de problemen met kleur in dit land ook een onderdeel en gevolg van zijn.

[00:14:47]

Het is hoog tijd dat er wat betreft ons verleden in Indonesie en de Indische kwesties eens schoon schip wordt gemaakt. Het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië ligt 75 jaar achter ons en het is inmiddels 70 jaar geleden dat de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië plaatsvond. Maar nog steeds worstelt dit land met de erfenis ervan. Verzwijgen, verdoezelen en vervolgens hopen dat het verstrijken van de tijd ervoor zorgt dat het wordt vergeten, is onvolwassen en abject tegenover de betrokkene en tegenover de geschiedenis.

[00:15:28]

Zeker voor een natie als Nederland, die voor het oog van de wereld zo dolgraag moreel leidend wil zijn. Dan dien je toch eerst je eigen zaken moreel op orde te hebben. Deze podcast kon je gratis beluisteren. Het maken van journalistiek kost natuurlijk wel geld. Wil je ons daarom steunen? Ga dan naar De Correspondent Puntje. Slash wordt lid. Heel veel dank.