Transcribe your podcast
[00:00:00]

NPO Radio 1 podcast Suitcase. De dag changed the logic of Viskraam Fressen het. La Meebakken uit Nepal Put wordt 6B Nassim. FRANKFURT De Europese Commissie denkt al maanden dat AstraZeneca Groot-Brittannië voortrekt bij de levering van vaccins. Sinds in januari duidelijk werd dat er veel minder van gemaakt zijn dan de bedoeling was, is er ruzie over de verdeling van de vaccins die er wel zijn. Een moddergevecht over contracten, inclusief dreigementen met exports tops en ook retoriek over vaccins, nationalisme of zelfs een vaccin oorlog het verdient allemaal geen schoonheidsprijs.

[00:00:41]

En nu blijkt uit onderzoek van de NOS dat Nederland mogelijk een belangrijke troef in dit steekspel tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk uit handen heeft gegeven. Premier Rutte had de kans om voor eigenlijk heel weinig geld te investeren in de fabriek in Leiden die de vaccins produceert en zo waarschijnlijk ook het recht in handen te krijgen op miljoenen vaccins. Het was CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt die hem daar in het Torentje op wees. Maar de deal kwam er niet. Europa correspondent Thomas Spektor vertelt vandaag op zijn laatste werkdag in Brussel over zijn scoop en hoe er achter de schermen al maanden gefluisterd wordt dat Nederland de zaakjes niet goed op orde had.

[00:01:20]

Fijn dat je luistert. Ik ben er Liesbeth Steins en de dag is woensdag 31 maart.

[00:01:28]

Hij hij. En over het lijk toen Jussieu. Toen wonnen de leading international bij oriented campagnes en dus speelden we Ellen die frrt.

[00:01:39]

Als je op zoek gaat naar informatie over het Leidse bedrijf Halifax, waar de felbegeerde AstraZeneca vaccins gemaakt worden, dan vind je eigenlijk heel weinig. De voorzitter van de raad van toezicht die je hier in een oud YouTube bedrijfs filmpje hoort, treedt niet op in de media. Dat is zo afgesproken met AstraZeneca Really Standing.

[00:01:57]

Daarmee hou je professionele risico's zo, zoals de lastdier.

[00:02:01]

Alex was tot niet zolang geleden een Haarlemsche ontwikkelaar van anti allergie behandelingen, maar hij heeft zich in korte tijd snel ontwikkeld. In 2018 ging de schep in de grond voor een gloednieuwe fabriek op het Bio Science Park in Leiden, waar een prachtige fabriek verrees waar grote hoeveelheden vaccins gemaakt kunnen worden. Het gebouw is net af en zo goed als klaar voor gebruik als de Korona crisis uitbreekt. In de zoektocht naar een Korona vaccin lijkt een onderzoeksgroep in het Britse Oxford aan kop te liggen.

[00:02:29]

Zij kunnen daar al op grote schaal testen. En als alles meezit, denken ze daar in Oxford dat er in september al een vaccin kan zijn. De Oxford Universiteit, die aan de slag gaat met de ontwikkeling van een vaccin, heeft interesse en bekijkt of Harelbeeks het vaccin kan produceren. Als het af is, want ook dan al is er het besef dat de productie een probleem gaat worden en er in de eerste fase sowieso grote schaarste zal zijn.

[00:02:54]

Als het nieuws dus echt goed is, dan komt er na de volgende heel lastige fase. Hoe ga je voor een vaccin waar de hele wereld op wacht? In heel korte tijd euh. Honderden miljoenen dosissen produceren? Dat is niet eenvoudig. Daar is dus meteen een tekort aan het vaccin. Als het komt.

[00:03:12]

De fabriek in Leiden staat er dus maar om Harelbeeks geschikt te maken voor mega productie. Is er geld nodig op kroos?

[00:03:19]

Iedere heup, heup, heup d. Wie wil het Chi WebEx in actie? Uh jl. Hierin is een berrie in carjackings vermoord. Carrion uit Oxford.

[00:03:30]

De Britse overheid twijfelt geen moment en maakt 75 miljoen vrij voor het Oxford vaccin, waarvan 25 miljoen voor Halifax is. Daarmee kan een 200 liter vat neergezet worden waarmee de productie van vaccins fors opgeschaald kan worden. Maar de Oxford Universiteit wil meer, namelijk een vat van duizend liter en daarvoor is nog eens 10 miljoen nodig. Uit onderzoek van Thomas Spektor blijkt nu, een jaar later dus, dat er op dat moment achter de schermen druk wordt onderhandeld en dat er voor Nederland een gouden kans ligt.

[00:04:04]

En dat verhaal, dat begint dus bij een tip van Pieter Omtzigt. Het is eigenlijk heel erg toevallig, want ruikend ViaVia mensen uh in Oxford. Of andersom zou je het ook kunnen zeggen, die mensen in Oxford. Die waren op zoek naar investeerders uit Nederland, want die hadden het idee. Als wij apparatuur bij Halutz neer willen zetten waarmee we veel vaccins kunnen maken, dan gaan we die euh subsidie daarvoor niet in Groot-Brittannië los krijgen. Want de Britten hadden het idee we willen vooral investeren in productiecapaciteit in eigen land, niet in euh, op het Europese vasteland.

[00:04:39]

Nou, Dimence in Oxford is aangegaan. Die zou je gaan zoeken. Die zou gaan kijken waar in Nederland of desnoods in Brussel kunnen we die subsidies los krijgen? Maar ze wisten eigenlijk niet waar ze aan konden kloppen. Er was nergens een een duidelijk contactpunt van. Hier moet je zijn om uiteindelijk vaccins te kunnen maken. Uh, totdat ze dus ViaVia hoorden dat uh, dat ze met Pieter Omtzigt contact op konden nemen. Die heeft vervolgens een berichtje gekregen een brief gekregen van mensen bij Oxford.

[00:05:09]

En daar stond in als Nederland 10 miljoen euro wil investeren, dan zou ons dat heel goed uitkomen en kunnen we die productiecapaciteit in één keer vervijfvoudigen. En dat gaat echt in de toekomst nodig zijn. Zouden die mensen De Bijland? Als er eenmaal een vaccin is, dan zul je zien. Dan zijn er enorme tekorten aan vaccins in de wereld. Ja, en dat is uiteindelijk de situatie waarin we nu zitten. En dat was een jaar geleden, dus lag dat al op het bordje bij Mark Rutte.

[00:05:35]

Ja, en met die boodschap is Omtzigt dus naar het Torentje gegaan. Kan je beschrijven wat daar in het Torentje op 28 april gebeurd is? Nou, ik weet wie erbij waren. Dat is namelijk de raad. Dat gezeur, gezondheid. Daniëlle Schieten was daar. Euh, daar was Pieter Omtzigt en daar waren er en daar was Mark Rutte met z'n drieën. Tot zover ik heb begrepen. De RVD benader benadrukt wel dat daar niet alleen hier over gesproken is, maar over allerlei andere zaken.

[00:06:02]

Dat is eigenlijk alles wat ik van dat gesprek weet. En er wordt gefluisterd en wordt gezegd dat Pieter Omtzigt heeft gezegd tegen Mark Rutte. Stap je zelf in? Bel zelf die mensen op Oxford of bij Harelbeeks op, want dan heb je de grootste kans dat het ook uiteindelijk gaat lukken dat je kunt investeren. Waar was op dat moment dat Omtzigt? Dat zei hij tegen Rutte van maakte eigenlijk een soort chefstaf gevormd? Gaat de heer ga hier zelf achteraan?

[00:06:26]

Was op dat moment ook duidelijk dat een investering zou betekenen dat Nederland ook uiteindelijk dan als die vaccins er eenmaal zouden zijn. Uh vooraan in de rij kon staan. Ja, dat weet je nooit helemaal zeker of ze dat door hebben gehad, maar ze hadden het wel door kunnen hebben. Want je doet dan die investering in die apparatuur. En in de farmaceutische wereld is het heel normaal. Euh, dat degene die die investering doet? Uh ook een reservering op die ruimte neemt voor 1 of 2 jaar.

[00:06:52]

En dan had je dus een productieruimte gehad en dan had je daarna naar UH AstraZeneca toe kunnen gaan en kunnen zeggen wij hebben een productieruimte. Daar kan geproduceerd worden. Jullie wakker, maar daar hebben we wel een voorwaarde. Jullie mogen daarin. Jullie zijn van harte uitgenodigd. Maar de voorwaarde is dat de eerste zoveel miljoen vaccins die dan binnen komen of die uit die uh uh uit die productieruimte komen dat die voor ons zijn. Dat is dus nog wel een paar stappen verder dan alleen maar even tekenen voor 10 miljoen euro en daarna niks mee doen.

[00:07:22]

Je moet daarna echt nog wel doortastend handelen om dat voor elkaar te krijgen, maar dat is in Groot-Brittannië was op dat moment de kennis aanwezig om dat daadwerkelijk te doen. Die hebben dat. Uh, die zijn zo doortastend gaan handelen. Ja, da's in Nederland. Op datzelfde staat niet dat besef dat dat allemaal mogelijk zou kunnen zijn. Dat was er mogelijk. Of wat had er in ieder geval moeten zijn? Het had er in ieder geval moeten zijn en mogelijk was het er ook.

[00:07:47]

Maar dan is het wel opmerkelijk dat ze daar Habex toe zijn gegaan en hebben gezegd jullie moeten een verzoek indienen. En dan zullen we dat bekijken. En misschien had er iets meer geredeneerd moeten worden. Uh, wij willen hoe dan ook die investering doen. Hier heb je het geld. In plaats van doe maar een aanvraag en we zullen zien of jullie de subsidie ook daadwerkelijk kunnen krijgen.

[00:08:07]

Er is een signaal gekomen.

[00:08:09]

Neem contact op met het managementteam van Habex, want die hebben investeringen nodig om hun productiefaciliteit op te bouwen. Dat contact is onmiddellijk opgenomen in diezelfde week de week erna nog een gesprek geweest aangeboden mee te investeren, bleek niet meer nodig te zijn.

[00:08:23]

In de dagen na het gesprek tussen Rutte en Omtzigt wordt er inderdaad meerdere keren met Harelbeeks gesproken over een investering. Maar in diezelfde tijd nam farmaceut AstraZeneca het Oxford vaccin over en was er dus in principe geld genoeg voor die extra investering. Het kabinet zegt daarom nu het geld als helemaal niet nodig en dat klopt ook wel. Maar het was dus strategisch wel heel verstandig geweest om via die investering een voet tussen de deur te krijgen bij de productie. En, zeggen bronnen tegen Thomasz.

[00:08:52]

Het was ook na die overname door AstraZeneca nog steeds mogelijk geweest om te investeren, maar dan had Rutte wel wat doortastender moeten optreden.

[00:09:01]

Bij de Britse regering leverde dat strategische besef veel nadrukkelijker in Groot-Brittannië.

[00:09:07]

Vanaf 1 april was er gewoon was er een vaccinatie taskforce waar echt de top van het Britse farmaceutische bedrijfsleven werd ingehuurd om zo snel mogelijk productieruimte te reserveren. En die kregen tientallen miljoenen als budget. Game Kuyken. Geef het geld maar uit. Maakt niet uit. Ja, dat is een heel andere houding dan Nederland had. Met Hier is een formuliertje en uh uh vraag naar subsidie aan.

[00:09:31]

Is dat al met al na een gemiste kans voor Nederland of voor de Europese Unie? Waar zouden die vaccins dan heen gegaan zijn? Ja, dat is een beetje de vraag. Maar in eerste instantie is het een gemiste kans voor Nederland, want Nederland 1 was op dat moment nog zelfstandig op zoek naar vaccins en was nog geen strategie om met de andere Europese Unie landen samen op te trekken. Dus er was ook nog geen verplichting vanuit Brussel om al die vaccins dan binnen waren gehaald om ze daadwerkelijk over Europa te verdelen.

[00:10:01]

Je kunt je afvragen als Nederland echt uh uh miljoenen, misschien wel tientallen miljoenen vaccins binnen had kunnen krijgen. Of het dan politiek. De verkoper was geweest in Nederland om die vaccins over de hele Europese Unie te verdelen, wat jazzdance, dan verwatert dat en hou je daar in Nederland eigenlijk maar heel weinig over. Tegelijkertijd kun je je afvragen of het in Europa politiek vol te houden was geweest om zo euh uh, ons allemaal in Nederland te houden. Dat had je hier natuurlijk flink politiek kapitaal gekost.

[00:10:29]

Maar in principe waren er geen juridische of politieke redenen om dat niet te doen. Niemand kon Nederland dwingen om als we die vaccins hadden gehad, ze over heel Europa te verdelen.

[00:10:38]

En Nederland liet het er dus bij zitten. Maar kan je daarmee dan ook euh. N op n zeggen dat daarmee een troef uit handen is gegeven aan de Britten? Ja, dat blijkt uiteindelijk wel zo te zijn. Uhm, of je dat destijds door had kunnen hebben is wel een is wel een beetje de vraag. Maar de Britten hadden al geïnvesteerd in Harelbeeks inluidden, hadden daar al 25 miljoen euro inzetten. Dus uhm, daar zijn uiteindelijk ook rechten uit voortgekomen.

[00:11:04]

Want uh AstraZeneca. Hier in het Europees Parlement hebben ze gezegd dat door dat soort investeringen er contracten lagen waar het bedrijf AstraZeneca niet meer onderuit kon, waardoor zij vaccins aan Groot-Brittannië moesten leveren die ze misschien wel aan de EU hadden willen leveren. Maar het kon gewoon niet contractueel zijn zeggen. Daarom krijgen de Britten nu verhoudingsgewijs veel meer vaccins dan de Europeanen. Dat is niet onze fout, zegt AstraZeneca. Dat is omdat die oude contracten te lagen.

[00:11:34]

Er is onvoorstelbaar.

[00:11:35]

Als je dan hoort dat er een kans was om meer vaccins te produceren in ons eigen land, ja het kabinet gewoon heeft laten lopen. Daar valt heel wat uit te leggen aan de burger, aan de mensen en de ziekenhuizen, aan het verplegend personeel. Aan al die ondernemers die hun winkels en restaurants nog gesloten moeten houden. Allemaal omdat het kabinet z'n zaakjes niet op orde heeft en omdat ze dit soort aanbiedingen gewoon niets mee hebben gedaan.

[00:12:00]

We hebben hier in Nederland pittige reacties gezien. Van Tweede Kamerleden hoor je vanuit bijvoorbeeld de Europese Commissie ook verwijten aan het adres van Nederland.

[00:12:10]

Nee, die hoor ik nu nog niet te zijn. Vanuit hier nog weinig reacties gekomen, maar het is wel in die zin vervelend voor de Europese Commissie dat 1 de EU op dit moment met Groot-Brittannië om tafel zit. Euh, om te kijken waar nou die vaccins van Harelbeeks en leiden waar die terecht moeten komen. De Britten maken daar aanspraak op omdat ze die oude investeringen hebben gedaan. De Europeanen maken daar aanspraak op omdat Hales in Europa staat op het Europese vasteland en niet in Groot-Brittannië.

[00:12:39]

En dus uhm ja zitten. Daar zitten die twee partijen met elkaar te ruziën. Van waar kunnen? Waar moeten die vaccins nou heen die daar gemaakt zijn? Ja, als Nederland destijds die afspraken wel had kunnen maken, als het wel was gelukt, dan had je daar. Had je naast dat. Britse Britse contract een Nederlands contract kunnen leggen van kijk, wij hebben ook geïnvesteerd, ook al heel vroeg. Dit is ook onze productieruimte. Kortom, die vaccins die horen bij ons terecht te komen.

[00:13:04]

Dus dat was enorm politiek wisselgeld geweest om in deze onderhandelingen iets voor elkaar te krijgen. Ja, en dat. Dat is er nu niet.

[00:13:11]

Ook belangrijk niet als een deel van de korona vaccins die bij het Leidse farmaciebedrijf Harelbeeks worden geproduceerd blijft waarschijnlijk niet hier in de EU, maar gaat naar het Verenigd Koninkrijk. Dat zeggen bronnen die betrokken zijn bij de productie. Mediastilte of niet door de Växjö ruzie tussen de EU en Groot-Brittannië komt halen, is toch ongewild in het nieuws. Want, zo vraagt onder andere de Financial Times zich deze maand af, waarom komen er toch geen vaccins uit de fabriek in Leiden, terwijl er al sinds december geproduceerd wordt?

[00:13:40]

Alex wordt door de krant The Mystery Factory genoemd. Het is niet duidelijk hoeveel er nou geproduceerd wordt en ook niet hoeveel vaccins er opgeslagen liggen. Het AstraZeneca vaccin wordt in totaal op vier plaatsen gemaakt op twee plekken in Engeland en in België en dus in Leiden. Sinds bekend is dat de leveringen van AstraZeneca tegenvallen, wil de Europese Commissie precies weten wat waar geproduceerd wordt en waar het vervolgens heen gaat. Mosul eurocommissaris Bruton ging daarom op 3 maart op bezoek in Leiden, waar Thomas hem opving.

[00:14:12]

Zwerfvuil en enkele pauskeuze. Uhm. Jawel, in t Zuid wordt de tijd. Hou je je nu Factory. Zo heet Rainforest monstercoalitie Quality Minelli. Die zijn euh Toera. Natuurlijk ook precies de reden dat ze 2cm aan de AA wordt. Heb je zo hielden in het oor dat je aan de Kapelstraat of production moet. Je zal horen dat er weegbree alleen maar zo wordt. Het in puft het drastisch. En A New World Awards Party Impress toerit is hoe hard dat het menens zal moeten worden.

[00:14:42]

Minsart Dat is wat Solitude dat Chelsea kent. Produce minimum zijden minimum voor 5 miljoen m 5. Dus niks meer doders. Pijl per maand moet je de site te Lord aan of wie jurylid is. Uh in Uh I in New York to Mexico. Dat als wat deze Kawhi Bierbeurs Tuam toen deliberaties kwam wittmund een. Zoiets is an important us we of course player. Hij zei toen. Er worden hier 6 miljoen vaccins per maand gemaakt. Laat dat. Heeft in ieder geval een beeld, maar ja, het we weten het ook niet precies, het is ook maar een euh, een B.

[00:15:15]

Een bron uit de tweede hand. Laten we maar zeggen. En we weten ook niet sinds wanneer die zes miljoen vaccins gemaakt worden. En AstraZeneca zowel als Harelbeeks blijven daar vrij onduidelijk over. De wordt zelfs gezegd dat ze het bij Harelbeeks misschien niet eens precies weten omdat zij hele grote zakken vaccin maken waarvan je niet precies weet hoeveel doses daar dan uit te halen zijn. Dus dat blijft allemaal heel erg schimmig. En misschien ligt AstraZeneca daar ook wel belang bij omdat euh, enigszins schimmig te houden.

[00:15:44]

Want anders dan kan iedereen euh, heel over heel precieze getallen gaan ruziën. Terwijl zij nu de sleutel in handen hebben om datzelfde verdelen naar hun eigen inzichten en dus ook eventueel wat meer naar Engeland toe te schuiven. Ja, daarvan zeggen mensen binnen AstraZeneca tegen mij dat dat op dit moment nog niet heel veel gebeurd is. Dat dat wel voor een klein deel van de dosis is gebeurd, maar dat de grootste. De grootste hoeveelheid tot nu toe naar Europa is gegaan.

[00:16:09]

Maar ja, d'r zijn ook geruchten en die lijken wel te kloppen. Dat erbij halen is binnen gewoon nog heel veel vaccins liggen. En daar gaat nu die strijd over. En die zou inderdaad. Die zouden als zou AstraZeneca eventueel naar Engeland kunnen sturen. De EMA heeft pas vorige week goedkeuring gegeven aan haar licks om vaccins te produceren. Waarom is dat dan zo laat? Ook daarover zijn weer allerlei geruchten. Daarover hoor je dat AstraZeneca er belang bij zou hebben om het op het laatste moment goedgekeurd te krijgen, zodat ze zo lang mogelijk.

[00:16:40]

In Groot-Brittannië. Euh. Vaccins kunnen leveren vanuit Leiden al, want dat mag dan wel, ook als ook nog zonder EMA goedkeuring. Uhm, maar we weten het gewoon niet. We weten niet waarom dat zo lang geduurd heeft. Uh, de ene zegt de aanvraag is veel te lang gedaan. De andere partij zegt de EMA heeft er veel te lang over gedaan om die aanvraag goed te keuren. Dus we tasten daar echt gewoon nog een beetje in het duister.

[00:17:03]

En ja, ik durf daar niet heel veel over. Nee, zegt Thomas.

[00:17:08]

Hoe? Uhm, kijk jij hier nou op terug? Het is vandaag jouw laatste dag in Brussel, maar als je dit hele dossier is zo euh ja, schimmig eigenlijk. Er zijn nog zoveel vraagtekens rondom wat AstraZeneca vlak zijn op allerlei gebieden, maar vooral ook over die Växjö verdeling. En die contracten? Hoe kijk jij daar nou naar? Hoe beoordeel jij het nou?

[00:17:29]

Nou, ik beoordeel het in ieder geval dat het zonde is dat dit mijn laatste dag is, want ik zou hier en daar nog wat verder in willen duiken. Maar ik denk de heren op door een eurocommissaris. Op enig moment gezegd die vaccins aankopen. Dat is niet zoals bij de slager dat degene die als eerste in de rij staat. Uh, ook als eerste z'n vlees krijgt. Nee, zei zij, dat moet. Uh uh, dat moet veel eerlijker.

[00:17:51]

Dit zijn contracten. Dit moet. Dit moet eerlijk over Groot-Brittannië en de Europese Unie verdeeld worden. Ja, als je er nu naar kijkt moet je wel constateren dat Groot-Brittannië niet alleen veel eerder in die rij stond, maar ook veel eerder bereid was om de portemonnee te trekken en eigenlijk de portemonnee al getrokken heeft. Nog voordat duidelijk was of de slager überhaupt vlees in zijn winkel had liggen, dan kan ik me wel voorstellen dat de Britten zeggen wij waren eerder aan de beurt dan jullie en wij willen nu onze vaccins en jullie wachten maar even.

[00:18:19]

Dus dat is wel uhm. Hoe? Hoe eerlijk de Europese Unie het ook allemaal graag wil hebben. Uh, het is een competitieve wereld. Dat zie je ook met de Verenigde Staten die export restricties hebben. Dat zie je ook in Groot-Brittannië en daar had de Europese Unie zich ook op voor kunnen bereiden. En ik denk dat ze dat echter later in hebben gezien.

[00:18:40]

En dat was er meer. Wil je reageren, dan kan je je een mailtje sturen naar de dag. En Radio 1 Pantanal vinden we heel leuk en morgen staat er gewoon weer het begin van de middag een nieuwe podcast voor je klaar. Fijne dag. Anne Rika de Vries en Julia de Jong groeiden op zonder moeder. Ze weten niet beter, maar vragen zich toch af wat is dat eigenlijk?

[00:19:13]

Een moeder? Is mijn moeder eigenlijk?

[00:19:17]

En op die vraag is het antwoord niet zo simpel als je misschien zou denken. Nou euh.

[00:19:23]

Je noemt het een banale vraag. Wat is een moeder? Euh. Ik denk dat het één van de grootste uhfw filosofische, existentiële, spirituele vragen is die je kan stellen.

[00:19:36]

Je hoort het in Docs.