Happy Scribe Logo

Transcript

Proofread by 0 readers
Proofread
[00:00:05]

Weet jij nog dat jouw allereerste herinnering is? Fontaine heel jong was. Ik loop naast mijn moeder. Ik ben een klein jaar of vier. Ik loop die ik in Gent. Ik ren en mijn moeder loopt met grote passen naast mij en ik zet al mijn korte passen. Naast haar lange passen met grote moeite houd ik haar bij. Ik heb een rood jasje aan met een hele grote Mickey Mouse. Op de achterkant en aan mijn voeten draag ik schoentjes met minuscule hakjes die bij elke stap op de stoeptegels tikken.

[00:00:45]

Ik kijk omhoog. Mijn moeder stapt nog steeds stevig door. Goed zo Robin, goed zo. We zijn er bijna door voor mijn moeder uit de gehaald. Ik heb het helemaal gehaald. Goed zo Rovinj. Goed zo'n meisje. Ik ben trots op je trots. Verder was ik ook trots. Drie links in het midden van Allo Allo Allo niet zie ik nou wel, ik ben jij leuk.

[00:01:42]

Ik ben even bij je Robin langs gegaan.

[00:01:49]

Ja, ik ben het Robin plan. Ja, ik ben het helemaal mee. Gaat het met je? Hoe gaat het met jou? Ja ja, wat was jouw vraag?

[00:02:09]

Wat mag je dagelijks door alle lampjes heen? Hoe je die ook weer koolwitje witte vlinder heet. Ik heb geen zin meer kunnen. Heb je een luchtig bloemetje willen zien? Hierbij kan ik mezelf nadenken over welke bijenkast hotel bij je hotel. Ik weet het even niet meer. Een missie heb ik dat gezien? Ja, dat noemen ze bij een hotel. Ik heb het over de plek waar je denkt daar zijn ze allemaal met bijen bezig. Maar dat was niet waar.

[00:02:51]

Het komt weer boven. Je gelooft nog niet gezien. Welkom is natuurlijk welkom bij mijn oma in de tuin.

[00:03:02]

Het is in Den Haag en mijn oma heeft eigenlijk mijn hele leven in Den Haag gewoond. Ik noemde haar vroeger ook altijd oma. Den Haag, Ze is niet je standaard oma. Althans ze is niet wat ik voor me zie. Als ik denk aan een opa. Je weet wel, lief, grijs, klein brilletje, altijd net iets te veel koekjes bij de thee. Nee, nee, zo is ze niet. Ze is nu 81 en nog hoog blond.

[00:03:32]

Ik heb er eigenlijk nooit anders gezien dan blond, terwijl ze volgens mij van nature meer een brunette is zoals ik.

[00:03:42]

Ze is intelligent, muzikaal, diep, filosofisch, ze komt altijd te laat en als ze er dan is, gaat ze eigenlijk niet meer weg. Ze komt luid binnen, overlaadt je met harde knuffels, lippenstift, zoenen en is uiteindelijk altijd met een wijntje of nee een potje aan de eetkamer tafel te vinden. Ze geeft je altijd de indruk overal iets van af te weten. En o wee als jij denkt dat je het beter weet. Sorry hoor. Zij weet toch zeker wel hoe het zit?

[00:04:22]

Ik wist dat ik gisteren nauwelijks weggezakte, maar ik weet nog even niet meer. Misschien heb ik dat gezien. Dat kan me niet meer zo herinneren.

[00:04:36]

Ik weet het even niet meer. Muziek zou kunnen hebben gezien. Dat weet ik niet. Dat kan niet meer. Ik weet het even niet meer. Michael Schumacher.

[00:04:52]

Haar geheugen. Dat is niet meer wat ze denkt dat het is sinds een paar jaar weten we dat mijn oma al een tijdje dementerend. Wij weten dat, zij heeft hier eigenlijk geen idee van. Lang leek het alsof ze alleen een beetje warrig was en viel het niet zo op. Want ja, mijn oma is altijd een beetje warrig geweest. Hartstikke slim, maar altijd alles kwijt. De tuin waarin net stond, die is achter een verpleging thuis. Het is eigenlijk het enige buiten waar ze nog komt.

[00:05:30]

Dat is haar leefwereld. Haar tuin, haar balkonnetje, haar kamer. Dat is waar ze komt. Dat is waar ze haar wereld beleeft. En haar wereld. Die bevindt zich eigenlijk niet meer in het nu. Maar meer in het toen. Het is vol met mooie verhaaltjes, mooie verhaaltjes over vroeger toen zij nog een klein meisje was, Alenia haar vroeger haar kleine meisje. Die zat in een kamp. Ik ben Robin Peeters en dit is het kamp van mijn oma, een podcast van KRO-NCRV en NPO Radio 1.

[00:06:40]

Mijn oma is geboren op 19 februari 1939 in Jakarta, Indonesië.

[00:06:48]

Haar moeder was Oostenrijks en haar vader was Nederlands.

[00:06:53]

Mijn oma is naar Indonesië gegaan.

[00:06:58]

We springen hier even van oma naar oma. Je hoort hier mijn moeder Mitty en zij heeft het over haar oma. En daar bedoelt ze nu dus mee. De moeder van mijn oma.

[00:07:10]

Ja, mijn oma is naar Indonesië gegaan omdat ze daar een baan kon krijgen als pianolerares op een internaat voor planters kinderen. En blijkbaar lagen die plantage werd ik wel. En dan zaten die kinderen op hun internaat. Ik weet het niet. Ik stel zoiets als een schippers internaat voor. En mijn oma was daar ook docent.

[00:07:32]

Ze was pianolerares, muziek, lerares, maar eigenlijk was ze concertpianiste, net afgestudeerd aan het conservatorium van Den Haag. Maar haar ouders hadden geld nodig. Dus besloten om docent te worden in Indonesië.

[00:07:46]

Die hele groep van docenten, die zorgde ook wel voor de kinderen en ging ook uitstapjes doen met die kinderen. Ik weet niet wanneer ze ook daar concerten ging geven.

[00:07:56]

Ik denk toen ook wel. En ook al toen ze met mijn opa getrouwd was. Euh, ook nog wel ja. En dan ook nog wel toen mijn moeder daar al was. Ja, want ze vertelde wel eens dat dan mijn opa met mijn moeder. Dus ja oma dan dat ze dan samen naar de radio gingen luisteren en dat hij dan zo kijk, dat is dat is mamma. Weet je wel zo.

[00:08:14]

Nou zo'n grappig. In maart 1942 bezetten de Japanners Indonesië. Mijn oma was toen drie jaar oud. Alle niet-Duitse Europeanen werden gevangengenomen en naar Kampen gebracht. Kampen voormannen en kampen voor vrouwen en kinderen. Deze kampen bestonden over heel Indonesië. Mijn oma kwam samen met haar moeder in kamp Shading terecht. Ze hebben hier iets meer dan drie jaar gevangen gezeten. Totdat ze op 15 augustus 1945 bevrijd werden.

[00:09:02]

Het was stil tot mijn oma een. Verhaal had geschreven over toen ze in Australië was Mijn oma en haar moeder zijn na de oorlog naar Australië gebracht om aan te sterken.

[00:09:13]

In dat verhaal staat op een gegeven moment ook een stukje dat ze dus in Australië weer geniet van pianomuziek.

[00:09:24]

Zo. De zaal is vol gedempt, klinkt het stemmige groes.

[00:09:30]

Men wordt ongeduldig. Ik kijk naar de vleugel op het podium, begroet een innerlijke als een vertrouwde goede vriend. Na lange afwezigheid een heerlijke gewaarwording, na jaren van grauwe lelijkheid, van blikken huisjes en prikkeldraad.

[00:09:43]

En dan is er nog slechts muziek. Gezegend de mens die schoonheid zo weet te vertolken, gezegend ook de mens die schoonheid zo mag beluisteren.

[00:09:54]

Treden naar buiten in De fonkelende sterrennacht, verstild en met diepe dankbaarheid in het hart. Dus dit is dan een stukje hofkerk. Bladzijde 16 is dit.

[00:10:03]

Dit is een stukje uit haar verhaal en dat verhaal heeft ze geschreven in Australie of na Australië.

[00:10:11]

Dus ze zitten heel veel beschrijvingen in over het landschap, over de mensen daar.

[00:10:17]

Maar en dan af en toe inkijkje in hoe het in het kamp was, maar eigenlijk heel weinig over het kamp zelf. Maar heel af en toe komt dat. Komt dat wel naar voren hoor, schrijft ze. Vaak lopen wij daar s avonds door de stad window shopping.

[00:10:31]

De eerste keer was het een openbaring voor ons. Half wilde uit het eeuwige black out kamp.

[00:10:36]

Een en ander geeft vertier en gezellige drukte. En onze gedachten gaan we al eens terug naar Shading, waar wij op dit late avondlijke uur hongerig en gelaten in het stik donker in de rij stonden bij de waterkraan aan de poort om na lang wachten een veel te zware teil water naar ons kampung hutje te slepen.

[00:10:54]

Rantsoen voor morgen op onze moeders. Blote, eeuwig met honden bedekte voeten, soms wegglijden in de modder tuimelen van zwakte in de duisternis.

[00:11:11]

Op woensdag 27 oktober 1988 heeft mijn moeder geprobeerd om het levensverhaal van haar oma op te nemen.

[00:11:21]

Op woensdag 27 oktober 1988.

[00:11:28]

De kwaliteit van de opname is erg slecht en los daarvan is het ingewikkeld om er doorheen te komen. Ze dwalen de hele tijd af en af en toe doet mijn moeder een poging om weer bij het verhaal te komen. Maar het is tevergeefs. Het klinkt gezellig. Haar oma blijft er maar kopjes thee en koekjes aanbieden. En mijn moeder mag er alles vragen.

[00:11:51]

Woensdag 27 oktober 1988. De eerste keer, de eerste keer naar Laken met muziek van mijn moeder toe. Ik heb me dit gesprek wel eens voorgesteld met mijn eigen oma.

[00:12:39]

Dat had niet gewerkt. Onze relatie was nooit simpel of soepel genoeg om zo met elkaar te praten. Ze heeft mij nooit verteld over haar tijd in het kamp. Ik voelde ook niet de ruimte om ernaar te vragen. Nooit totdat ja, totdat er ging dementeren. Toen ineens, als een soort stortvloed moest alles naar buiten en houdt ze eigenlijk niet meer op.

[00:13:06]

Ze ik nog heel goed. En dan kun je Kramat en naderhand zien. En die dag is ze vertrokken. Maar ja, er zijn natuurlijk andere dingen die ik wil niet weten van voor de oorlog. Maar toen was je twee of drie. Ik was drie jaar al.

[00:13:21]

De stortvloed is eigenlijk altijd hetzelfde. Eerst gaat het over haar vader.

[00:13:25]

De stem van mijn vader. Doordat ik een keer in de tuin speelde nog voor het kan, want dan heb ik nog herinneringen aan mijn vader op de galerij een krant lezen. En toen Niesten even denken dat toen liefste hij en ik, zei Proost. En toen zei hij dankjewel dan.

[00:13:44]

Over de kleine kinderen waar ze zo dol op was. En eentje die had dan ook zo'n leuk zoontje. En die heette Hannes en een dochtertje. Dat was toch een babygiraf? Vond ik zo schattig.

[00:13:53]

Tante Henny die altijd een blauwe short droeg en zij was tante Hannie van Tusk, met wie ik altijd in een lichtblauwe Chor.

[00:14:01]

En dan de spannende avond langs haar raam jappenkampen controleren, liepen vlak langs mijn raam hoe ze stiekem ging slootje springen.

[00:14:09]

Het was zo'n sloot voor het kamp. En toen ging met de kinderen meedoen met over die sloep springen.

[00:14:16]

Maar je kon natuurlijk ook invallen dat ze één keer een pak op de billen heeft gehad.

[00:14:21]

Ik heb maar één keer een pak op mijn billen van moeder gekregen, heb ik haar al duizend keer verteld hoor dat het ineens vrede was. Verleden was de oorlog was voorbij.

[00:14:29]

Dat haar moeder niet gezond was. Mijn moeder was ziek. Ze is gelukkig beter geworden. Dat zijn hele trotse dochter is.

[00:14:35]

En toen mocht ik gewoon. Je mochten allemaal leeg lopen, dus ik ging trots mijn moeder opzoeken.

[00:14:40]

En over het feest. Toen ze werden bevrijd. Ja, toen nog eens, maar alleen door de menigte. Allemaal andere Nederlanders ook hoor. En Europeanen. Was niet zo dat ik in mijn eentje nee was. De bevrijding. Zoals hier ook een bevrijdingsfeesten.

[00:14:54]

Eerst haar vader miste hij en ik, zei Proost.

[00:14:59]

En toen zei hij dankjewel, dan de kleine kinderen en een dochtertje. Dat was toch een babygiraf? Vond zo schattig. Haar tante met het broekje liep altijd in een lichtblauwe short. Controlerende Japanners die Japan kwamen controleren, liepen vlak langs mijn raam. Stiekem slootje springen. En toen ging met de kinderen meedoen met hen over die sloep springen. Een pak slaag. Ik heb maar één keer een pak op mijn billen van moeder gekregen. Heb ik haar al duizend keer verteld hoor.

[00:15:20]

De plotselinge vrede, de vrede was na de oorlog was geen gezonde moeder.

[00:15:24]

Maar mijn moeder was ziek. Dat ze trots was. Dus ik ging trots mijn moeder opzoeken en de menigte bij de bevrijding. Het was niet zo dat ik in mijn eentje mee de bevrijding. Zo zie je ook een Bevrijdingsfeesten is haar vader. En toen zei hij Dankjewel kleine kinderen. Zo schattig. Een blauw broekje en lichtblauwe gecontroleerd en vlak langs me over de sloot. Over die sloep springen hup, op de billen. Ik heb maar één keer een pak op mijn billen.

[00:15:47]

Ineens vrede. De vrede waar moeder. Mijn moeder was een grote dochter. Mijn moeder opzoeken. De viering.

[00:15:52]

Zo zie je ook een bevrijdingsfeesten. Vader. Dankjewel. Schattig. Gaan over de sloot dingen. Vrijheid door moeders schoot bevrijdingsfeesten vader kind altijd langs. Wil je vrede en trots vieren? Vader kind, altijd langs de slootje, vrede, trots. Feest! Wat zegt ze nou eigenlijk dat ze trots was, dat ze speelde, dat ze dol was op kleine baby's? Allemaal leuke dingen toch? Als ik nu aan een jappenkamp denk, dan zie ik een trotse kleine meid vormen.

[00:16:50]

Zo eentje die kattenkwaad uithaalt en lekker rond rent met haar vriendjes en trotse kleine meid die zich prima vermaakt. Een kleine meid die bijna met blijdschap terugdenkt aan haar tijd in het kamp. Ik weet het niet zo divers.

[00:17:08]

Mama oma. Maar ik kan kijken of daar ook nog iets van recensies in zit. Ik denk het niet. Oh, dit is trouwens wel een opstel, een opstel. Maar lees maar korte levensbeschrijving.

[00:17:28]

Het zijn twee oude vergeelde pagina's, maar wel met lijntjes erop. Met een handgeschreven kriebelde handschrift heel duidelijk dat van mijn oma. En er staat geen datum of naam op. Er staat alleen bovenaan een korte levensbeschrijving. Op 19 februari 1939 ben ik geboren in Jakarta. Bij de inval door Japanners in maart 42 raakte mijn vader in krijgsgevangenschap en in oktober van dat jaar werden mijn moeder en ik geïnterneerd. Eerst naar kamp Kramat, daarna naar Kamp Shading Jakarta. Daar kregen we het bericht van het overlijden van mijn vader tijdens de Torben Deering van een krijgsgevangene transport over zee.

[00:18:15]

Op 18 september 1944 2 november 1945 werden we met het toenmalig hospitaalschip Oranje gebracht naar Perth, West-Australië voor een verblijf van tien maanden. Daar heb ik enige maanden een Hollands noordschote bezocht. In het kamp had ik al lessen van mijn moeder. In oktober 46 zijn we naar Holland gekomen. Ik kwam in de derde klas lagere school en heb die verder normaal verlopen. Op mijn elfde jaar ging ik naar de eerste klas van het gymnasium. Dit was een soort tussenjaar omdat ik nog zo jong was.

[00:18:58]

Na jaar toen alles ging goed tot aan de vierde klas. Toen kwam Jemig. Toen kwam er een inzinking en dat jaar heb ik gedupliceerd.

[00:19:08]

Wat een heftig wat een heftige levensbeschrijvingen zit.

[00:19:12]

Maar dan altijd even in één zinnetje.

[00:19:14]

Natuurlijk wel, want toen kwam er een inzinking. Ja, als ik dat zo lees denk ik ook ik kwam toen de knak in oma's leven.

[00:19:23]

Ik heb geen idee nee, maar zo'n gevoel krijg ik lang. Het is sowieso echt.

[00:19:28]

Het hele verhaal leest als een soort van wat.

[00:19:35]

Weet je nog mijn allereerste herinnering? Ik loop die ik in Gent en mijn moeder loopt met grote passen naast mij. Ik zet al mijn korte passen naast haar lange passen. Met grote moeite hou ik haar bij. Ik kijk omhoog. Mijn moeder stapt nog steeds stevig door. We zijn er bijna. Ik ren door voor mijn moeder uit trots dat ik mijn moeder bij kan houden met grote stappen door de straat om de hoek. En daar staan we dan. We hebben het gehaald.

[00:20:07]

Apetrots was ik.

[00:20:08]

Ik voel me heel blij als ik aan deze herinnering denk, terwijl het eigenlijk helemaal geen blij moment was.

[00:20:20]

We waren namelijk aan het rennen omdat mijn broertje ziek was. Mijn moeder had mijn baby broertje in haar armen en we renden naar de huisarts, want hij at niet meer. Hij had ongelooflijke dorst. Ik weet dit omdat het mij verteld is. Er is mij verteld dat mijn broertje ziek was, maar ik weet het niet meer. Hij is blijven leven. Hij is helemaal hersteld en dat is wat ik me herinner, maar dat hij ziek was eigenlijk niet. Ik herinner me eigenlijk alleen maar rennen.

[00:20:56]

En de trots. Je werk doen op verzoek en jij in mijn eentje. Ik voelde me hartstikke trots dat ik het in mijn eentje mocht gaan. Apetrots was ik. En onze gedachten gaan wel eens terug naar Shading, waar wij op dit late avondlijke uur hongerig en gelaten in het stik donker in de rij stonden bij de waterkraan aan de poort om na lang wachten een veel te zware teil water naar ons kampong hartje te slepen. Rantsoen voor morgen op onze moeder.

[00:21:21]

Blote, eeuwig met wonden bedekte voeten, soms wegglijden in de modder tuimelen van zwakte in de duisternis. Als ik aan het kamp denk, dan zie ik een trotse kleine meid vormen. Een kleine meid die bijna met blijdschap terugdenkt aan haar tijd in het kamp. En eentje die had dan ook zo'n leuk zoontje. En die heette Hannes en een dochtertje. Dat was toch een babygiraf ook zo schattig? Ik wist meteen, ook al is het al eerder baby'tjes zo hebben dat gebeurd.

[00:21:47]

Toen kwam er een inzinking. Ja, als ik dat zo lees denk ik ook. Ik kwam toen de knop in andermans leven. Ik heb altijd geweten dat mijn oma in een jappenkamp gezeten heeft. Ik heb ook altijd geweten dat ze niet een standaard oma was. Heb ik mij jarenlang laten misleiden door haar kinderlijke herinneringen. Heb ik ten onrechte gedacht dat zij daar in haar kamp geen honger heeft gehad, dat ze niet bang is geweest dat ze geen schade had opgelopen, vertelt mijn oma ook alleen maar over de trots en niet over het zieke broertje.

[00:22:33]

Heb ik jarenlang eigenlijk niet begrepen wat mijn oma heeft meegemaakt?

[00:22:52]

Dit was de eerste aflevering van Het kamp van mijn oma, een vijfdelige podcast serie waarin ik probeer uit te zoeken wat mijn oma heeft meegemaakt en overgehouden aan iets wat meer dan 75 jaar geleden is gebeurd. Volgende keer in het kamp van mijn oma. Wie is daar? Het is Robin Peeters ook.

[00:23:28]

Ik ben begonnen door. Van den Wall Bake en ik heb in het gedenk kamp gezeten van augustus 43 tot september 45 met mijn moeder en mijn twee zusjes.

[00:23:44]

Ik. Ik weet dat de week nog wel heel, heel goed dat ik euh, de opleiding ging doen. En dan ga je dingen lezen en je krijgt niet echt colleges op de Habo, maar wil wel natuurlijk ook lessen. En dat ik echt helemaal raar werd omdat ik dacht van oh. Dit heeft mijn moeder. Maar ook dit heeft ze ook. Ze heeft dit.

[00:24:12]

Ik dacht dat ze ongeveer alles had. Ik heb altijd wel aan die oorlog gedacht.

[00:24:35]

Mijn oma had één zus Jos en ik leerde haar kennen van tv van tante Jos, was een verzetshelden en ze was de enige burger vrouw ooit die een Militaire Willems-Orde heeft gekregen.

[00:24:49]

Ik ontmoette tante Jos pas tegen het eind van haar leven en ik smulden van haar spannende verhalen. Omdat ze tijdens de oorlog in Engeland is opgeleid tot geheim agent, hebben de Britten een dossier van haar bijgehouden en na haar dood komt dat vrij.

[00:25:04]

In dit dossier vind ik de opdracht die ze moest doen als geheim agent waar ze nooit over wilde praten. Ik volg haar pad en ik stap net zoals zij in de oorlog op de fiets. En dan blijkt dat een aantal verhalen die tante Jos altijd vertelde, iets anders zijn verlopen.

[00:25:20]

Ze heette in het echt Jos Gemmeker Jos.

[00:25:25]

Nou ja, die bij mijn vader.

[00:25:26]

Ja, precies. Dikke Jos, die even mijn ouders gelogeerd, meermalen de klop. Jos G. Jos en Joske pendelde heen en weer klopte. En daar heb ik wel een verhaal over van mijn vader. Ik ben Mijke van Wijk en luister naar het verhaal van mijn oudtante.

[00:25:49]

In de podcast Tante Jos, die we de ridderslag geeft. Zo bijzonder. Martin Musume bij de communist.