Happy Scribe Logo

Transcript

Proofread by 0 readers
Proofread
[00:00:02]

Hallo lieve luisteraars, ik ben Jan van Poppel en ik ben correspondent verduurzaming bij De Correspondent. Ik begin mijn zoektocht naar echte duurzaamheid in een sector die zijn milieuvervuilende sporen tot ver in de natuurlijke keten achterlaat. Debou Echte verduurzaming van onze bouwsector begint ver hiervandaan bij de groetjes die aan de basis staan van onze wegen, huizen en vliegvelden. Grondstoffen? Luister maar. 22 augustus was het Earth Overshoot Day 2020, de dag in een jaar dat de mens meer grondstoffen heeft verbruikt dan de aarde in datzelfde jaar kan vernieuwen.

[00:00:47]

22 augustus net over de helft van het jaar en een groot deel van onze bouw elixer was al op. Zijn we na 22 augustus dan gestopt met het delven van deze grondstoffen? Nee, de belangrijkste reden om gewoon door te blijven gaan de bouw. Een paar maanden daarvoor stonden veel bouwers, net als de boeren op het Malieveld, te protesteren vanwege de stikstof crisis, door een niet deugen stikstof beleid waren plots duizenden bouwprojecten stilgelegd. De hamer zijn knetterende bouw radio met daarop 100procent nl en goden, niet langer langs snelwegen en grote buiten stedelijke bouwplaatsen door heel het land.

[00:01:30]

Frontje verlaten bouwterreinen, tot woede van de bouwers zelf. Maar niet alleen het overschot aan stikstof geeft de bouwsector een milieuvervuilend label. De hoeveelheid grondstoffen die nodig is om te kunnen blijven bouwen in ons land is op aan het raken. En met op bedoel ik. We hebben er de maximale hoeveelheid van uit de grond gehaald. Elke gram meer betekent uitputting van grondstoffen en onherstelbare schade aan onze natuur. Tot 2030 gebruikt de Nederlandse bouwsector zo'n 50 procent van alle grondstoffen die nodig zijn in ons land.

[00:02:08]

Ongeveer 1 miljard ton. Een derde daarvan kan met de huidige technieken uit hergebruik van materialen en afvalstoffen worden gehaald. De rest moet uit die kwetsbare, nu al voorbij geschoten aarde komen. Daar komt bij dat de Nederlandse bouw met de huidige groei van de geplande bouwprojecten in 2050 zo'n 40 procent van ons jaarlijkse energieverbruik voor zijn rekening neemt en 30 procent van de totale jaarlijkse waterverbruik in ons land. Dat zijn flinke cijfers. En daar is Nederland trouwens helemaal niet uniek in.

[00:02:47]

Het zijn getallen die overal ter wereld ogenschijnlijk voor lief worden genomen. Sinds 2007 woont meer dan de helft van de wereldbevolking in steden en dit aandeel stijgt alleen maar verder. In 2030 wonen er 5 miljard mensen in steden en in 2050 zo'n 70 procent van alle mensen op aarde. Bestaande steden dijen dus steeds meer uit de hoogte in met mega flats, maar ook met nieuwe buitenwijken. En er komen zelfs hele nieuwe steden bij. Toch wonen nog steeds bijna een miljard mensen op aarde in sloppenwijken.

[00:03:26]

Ook al behoren een goede woning, voldoende infrastructuur en toegang tot gas, water en licht tot de basisbehoeften waar ieder mens recht op heeft. Niet gek dus dat in veel landen alleen nog maar gedacht wordt aan bouwen, bouwen en nog eens bouwen. Een paar jammerlijke Sybers die hier tegenover staan de bouw van deze steden staat garant voor 60 procent van al het gebruik van beschikbare grondstoffen op aarde en voor bijna 40 procent van het wereldwijde energieverbruik. Schrijnende cijfers die ervoor zorgen dat ons milieu, de wereldwijde biodiversiteit en het klimaat structureel het onderspit blijven delven.

[00:04:08]

Tenzij de bouw veel en veel duurzamer wordt. Mijn aardrijkskunde docent zei altijd hoe meer we in Nederland willen, hoe minder ze elders kunnen. Ze doelde hiermee op het begrip afwentelt. Veel dingen die Nederlanders voor lief nemen, zoals bijvoorbeeld een flatgebouw in Amsterdam, komen voort uit een reeks mens en natuur onterende praktijken elders op de wereld, zoals koper winning in Chili. Zo ook in de bouw. Willen we de consequenties van al die ambitieuze maquettes in Nederland en de rest van de wereld begrijpen.

[00:04:46]

Dan moeten we kijken naar waar de grondstoffen voor de bouw vandaan komen. En misschien nog wel belangrijker waarom wij mensen zoveel grondstoffen nodig hebben om dat te begrijpen. Is Nederland te klein? Letterlijk, want veel van onze mooie nieuwe gebouwen kunnen op dit moment niet bestaan zonder grondstoffen die langs de hele wereldwijde keten hun vaak vieze, vervuilende sporen achterlaten om te kunnen bouwen met materialen als glas, beton en bakstenen. Hebben we grondstoffen nodig, zoals klei, ijzererts, hout, zand, kobalt, tin en koper.

[00:05:22]

De zogeheten kritieke grondstoffen. Al deze hachelijke groetjes halen we uit de bodem. Dit gebeurt vaak op plekken waar dit amper gereguleerd is, wat nogal wat schadelijke gevolgen heeft voor de natuur en alles wat er op deze plekken groeit en leeft. Neem de Jukic Amata mijn in Chili al sinds 1882 wordt hier koper gedolven en het is nog steeds één van de grootste mijnen ter wereld. Jaarlijks wordt hier een kleine 30 miljoen ton koper uit de grond gehaald. De impact op de natuurlijke omgeving en de mensen die er wonen is enorm.

[00:06:01]

De naastgelegen stad met dezelfde naam als de mijn had dertig jaar geleden nog zo'n 25.000 inwoners. Nu zijn dat er nog precies nul. De reden? Zware luchtverontreiniging vanuit de mijn. De mensen die hier werken voor miezerige Loontjens lijden in grote getalen aan astma en andere luchtweg ziektes. Niet alleen mensen zijn hier de dupe, ook de flora en fauna. Meijnen is niets meer dan hakken, zagen en graven in grond waar planten groeien en dieren leven. Het resultaat hun leefgebied wordt steeds kleiner in contreien rond Jukic Amata die nog wel leefbaar zijn.

[00:06:41]

Worden jaarlijks als gevolg van het Meijnen enorme hoeveelheden schadelijk koper in de grond van natuurgebieden gevonden door de zuurgraad. Is dit schadelijk voor het bodemleven en de planten die erop groeien. Het delven van koper kost ook nog eens een hoop water en daarnaast raken een groot deel van het grond en oppervlaktewater vervuild met zware metalen als lood en cadmium. Niet echt wenselijk. Midden in de gortdroge Atacama woestijn. Hoewel dit slechts de gevolgen zijn van koper winning, is de vervuiling tekenend voor ontzettend veel andere grondstoffen die gebruikt worden in onze bouwsector.

[00:07:22]

Het gaat niet alleen om koper uit Chili, maar ook om kobalt uit Congo, hout uit Brazilië en allerlei andere mineralen uit Vietnam. In de bouw lijkt het motto weinig grondstoffen, zijde, vervuiling, vervuiling waar we in Nederland tijdens het enthousiaste gebruik van onze koperen water en gasleidingen totaal aan voorbijgaan. Het verdwijnen van leefgebied geldt als één van de grootste gevaren voor 85 procent van alle bedreigde diersoorten op aarde. De mijn in Chili is één zo'n voorbeeld, maar als met deze grondstoffen daadwerkelijk gebouwd wordt, wordt er ook nog een keer leefgebied weggenomen van de flora fauna die op deze plaatsen leeft.

[00:08:06]

Geplande gebouwen in natuurgebieden, bossen die gekapt moeten worden voor nieuwe woningen of wegverbreding en waarvoor een plak natuur flink in de weg ligt. Eerder schreef ik over het getouwtrek tussen boer en natuur. Dit is in de bouw niet anders. Voor veel nieuwe bouwprojecten liggen natuur en bouw met elkaar in de clinch. Een goed voorbeeld hiervan kustgebieden. Door het toenemende aantal mensen in steden moeten die steeds verder uitbreiden. Vrijwel alle groeiende wereldsteden liggen aan of vlakbij zee en in deze gebieden wordt dus steeds meer gebouwd.

[00:08:43]

Vaargeulen voor de handel, stortplaatsen voor het afval en havens voor het transport verwoestten lokale ecosystemen die dieren nodig hebben voor hun voedsel en als leefgebied. Het wrange is dat er vaak voor beide partijen wat te zeggen valt. Zo werd de bouw van een fabriek van Tesla in Berlijn in eerste instantie geannuleerd omdat er 300 hectare bos voor gekapt moest worden. En daar waren natuurbeschermers natuurlijk niet blij mee. Ze dienden drie honderd verschillende aanklachten in, maar de rechter besloot uiteindelijk toch om de bouw van de Giga Factory van de duurzame autofabrikant door te laten gaan.

[00:09:23]

De voornaamste overweging meer werkgelegenheid. Ook de stikstof crisis is een voorbeeld van de patstelling tussen natuur en Debou. Er is zeker in Nederland grote vraag naar huizen, maar de bouw zorgt voor een groot deel van het neerslaan van stikstof in natuurgebieden. Daardoor raken veel bodems in natuurgebieden verzuurd en wordt het bodemleven aangetast. Planten die houden van stikstof overwoekeren soorten die niet bestand zijn tegen de verzuring. Het gevolg omdat er natuur bestaat uit complexe ecosystemen die allemaal met elkaar samenhangen, raken.

[00:09:58]

Veel van deze systemen uit evenwicht. Dit heeft directe schadelijke gevolgen voor veel planten en dieren die in zulke aangetaste natuurgebieden leven. Ofwel de bouwsector wil door bouwen, maar de natuur kan dat niet aan. Het winnen van grondstoffen is dus niet duurzaam. De bouwsector sloopte haar eigen oorsprong de natuur en dan zal de vraag naar grondstoffen in de bouw tot 2060 ook nog eens bijna verdubbelen, stelde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling in 2018. Dat zorgt voor twee problemen de grondstoffen.

[00:10:37]

Die hebben we niet, tenzij we willen dat Earth Overshoot Day al in januari plaats zou vinden. Maar goed, en de impact op mens en natuur van zowel de extractie van deze grondstoffen elders als de bouwprojecten hier wordt steeds groter. Om beide problemen op te lossen moet de wijze van grondstof winning verduurzamen. De bouw moet veel minder afhankelijk worden van eindige grondstoffen als koper, zand en ijzer en dat betekent dat we simpelweg anders moeten gaan bouwen. Een lege kopermijn in Chili vult zichzelf immers niet meer aan.

[00:11:12]

Steeds meer, maar nog lang niet genoeg bouwprojecten starten daarom vanuit circulaire principes, ofwel de grondstoffen die in eerdere bouwprojecten gebruikt zijn, moeten hergebruikt worden. Dat gebeurt nu nog maar mondjesmaat. En om het tweede probleem, de impact van bouwprojecten op de nabije natuur aan te pakken, zullen nieuwe bouwprojecten beter ingebed moeten worden in de omgeving, zogenaamd natuur inclusief bouwen. Dit heeft te maken met de wijze van bouwen, maar ook met de locatie van nieuwe bouwprojecten. Zo kunnen alle gebruikers van de omgeving mensen, dieren en planten gezond samenleven.

[00:11:52]

Het bouwen aan een duurzame samenleving begint bij het verduurzamen van ons letterlijk fundament debouw en daar draait het niet slechts om dat wat we bouwen. Het begint bij de oorsprong van de materialen hoe een zandkorrel op een Marokkaans strand eindigt in een cement wagen in Assen. Hoe de dagelijkse opbrengst van een mijnwerker in Vietnam in handen komt van een bouwvakker in Koog aan de Zaan en hoe het koper uit een natuurlijke bron in Chili uiteindelijk in een hoge flat in Utrecht terechtkomt. De bouw is groots en soms bijna alles omvattend.

[00:12:30]

Daarom ga ik steen voor steen. Stapje voor stapje kijken naar echte verduurzaming, te vinden is en te halen valt. Ik ga kijken naar onze eigen zandwinning, naar natuur inclusief klimaat, adaptief bouwen en hoe we beter met onze schaarse grondstoffen om kunnen gaan, ofwel meer en vaker circulair kunnen bouwen. Intussen schrijft archeoloog Michel Kuipers vanaf dinsdag 1 september een serie artikelen over materialen en hoe die de wereld om ons heen hebben gevormd. Ook hij besteedt veel aandacht aan de bouw en de impact van het materiaalgebruik.

[00:13:09]

Maar waar hij zich richt op de materialen zelf, duik ik in de natuurlijke oorsprong, namelijk de grondstoffen en de toepassing ervan in de vorm van alternatieve bouw voor. Nou, dat was dan weer. Bedankt voor het luisteren en heb je nou tips, opmerkingen of vragen bij dit verhaal? Stuur me dan een mailtje op Jan van Poppel et de Correspondent Pantanal of reageer onder het verhaal op de website. Bijna nog geen lid en wil je onze journalistiek steunen? Ga dan naar de correspondent puntje Nijl, Slash, Word lid en Voor U een hele fijne dag en tot de volgende.